Muziek doet iets

“Goedemorgen Teigetje, wij gaan nu muziek maken. Doen jullie met ons mee?” Zo start, met de gitaar en een liedje, de muziekactiviteit op een van de groepen van het Kinderdagcentrum (KDC) Prisma in Alphen a/d Rijn. Zeven jaar geleden ben ik zo begonnen als muziekbegeleidster. Eén dag per week op de zes groepen en daarnaast is er één dag ruimte voor kinderen individueel, maar dan via het PGB van de ouders.  De muziek start ik altijd met de gitaar en het welkomstliedje. Op de ene groep is de algemene begroeting het startsein van de activiteit. Op de andere groep begroet ik daarna elk kind nog bij naam en laat hen ook de gitaar voelen/proberen. Bijvoorbeeld bij de groep met MCG-kinderen (MCG=meervoudig complex gehandicapt). Daarna komt ‘de doos’ (= een grote bak met spullen) tevoorschijn, waar de meeste kinderen al nieuwsgierig naar kijken! In de doos zitten de instrumentjes die we gaan gebruiken. Maar ook de voorwerpen die ik aan de liedjes ‘verbind’. Dit kan zijn aan de hand van een thema of een sfeer, of gewoon een ‘rommeldoos’.

Kiezen

De thema’s variëren ongeveer per drie of vier weken en kunnen bijvoorbeeld zijn: de lente, sprookjes, het lichaam, voelen/ervaren, bewegen, snel/langzaam, geluiden. En dan mag het eerste kind gaan kiezen! Soms heeft een kind al duidelijk voor ogen wat hij of zij uit de volle doos wil pakken. Het liedje dat bij dat instrument of voorwerp hoort gaan we natuurlijk doen! Er zijn ook kinderen waarbij het kiezen uit zo’n volle doos te veel is. Voor hen pak ik zelf twee of drie dingen uit de doos en laat hen daaruit kiezen. Dat ‘kiezen’ kan heel duidelijk zijn, maar ook heel ‘klein’: kijken naar een voorwerp, het hoofd ernaar toe of juist er van af draaien, lachen bij een voorwerp, er een van de twee wegduwen, of gewoon: er een pakken. Dus elk kind geef ik zo’n keuzemoment! Met het kind dat een voorwerp gekozen heeft doe ik het na afloop ook weer samen in de doos (“die is klaar”). Als de tijd bijna om is gaat alles terug in de doos, de doos gaat dicht en dan... is het tijd voor het eindeliedje, weer met de gitaar. “Dit is het einde, dat was het dan weer, tot de volgende keer. Tot ziens, dag Teigetje”. Ik merk steeds weer dat deze structuur veel duidelijkheid biedt voor de kinderen. Sommige (pratende) kinderen vertellen zelf al wat het volgende lied moet worden of vragen of ze mogen kiezen, door een woord of lichaamstaal.

Groepsleiding

Wat de muziekactiviteit leuker en zeker ook waardevoller maakt is het meedoen van de groepsleiding. Altijd zijn er één of twee mensen van de groep aanwezig. Zo werk je echt met elkaar aan de sfeer, het uitdagen en het contact met de kinderen. Tijdens de activiteit geef ik zo nodig aan wat groepsleiding zou kunnen doen; of op wat voor manier iets gebruikt kan worden. Doordat we al langere tijd met elkaar werken ‘weet’ de groepsleiding vaak mijn manier van werken. En nieuwe mensen of stagiaires geven soms net weer een andere impuls, of nemen dingen juist op deze manier over. Ook mensen die dus denken of zeggen niets met muziek te kunnen!

Uitdaging

Ik zie bij de kinderen vooral veel positieve dingen. Dat blijft voor mij ook steeds weer de uitdaging. Ik let op de, soms kleine, signalen, de sfeer waarin een kind tot rust komt of juist even los komt. Ik probeer vooral het gevoel van veiligheid te creëren. Dat betekent ook dat je de rust moet (durven) nemen en goed moet opletten hoe je een kind benadert. Het ene kind benader je vanuit een ‘nul’- positie en de ander wordt met een grapje benaderd.

Mooi is het natuurlijk als een kind opeens wel met dat ene instrumentje speelt, of me opeens bekijkt met een blik van ‘wat ben jij eigenlijk aan het doen’. Het kind kan dan opeens rustig zitten luisteren en zich overgeven. Of het gaat bewegen met een liedje/muziek. Elke week weer zie ik in de loop van de dag dit soort momenten. Muziek doet met ons allemaal iets. Muziek doet zeker van alles bij de kinderen op het KDC. 

Tijd

Het zou een ideaalplaatje zijn als er meer tijd zou zijn. Je wilt Tijd Het zou een ideaalplaatje zijn als er meer tijd zou zijn. Je wilt meer bieden, vooral als je bekijkt wat de impact voor heel veel kinderen is. Eén maal per week een half uur of drie kwartier is helaas niet veel. Het leuke na zo’n aantal jaren is, dat je kinderen voor langere tijd meemaakt. Vaak stromen de kinderen door naar andere groepen binnen het KDC. Kinderen komen soms heel jong binnen. Sommigen van hen vinden de instrumenten in het begin best ‘eng’. Langzamerhand gaan ze dit anders ervaren. Ik maakte mee dat een meisje in het begin na elk liedje direct ging huilen en pas bij het beginnen van het volgende liedje weer stopte met huilen. Zij ‘weet’ nu inmiddels dat er nog meer liedjes komen. Ze hoeft nu niet steeds meer te huilen. Ik zie dat kinderen zich echt kunnen ontspannen bij dat ene rustige liedje. Er zijn ook kinderen die bij voorbaat erg kunnen lachen omdat ze ‘weten’ wat er gaat gebeuren bij een gek liedje.

Vooral MCG- kinderen kunnen zich helemaal inspannen omdat ze zo graag zelf geluid uit de snaar van die gitaar willen krijgen. Er was een jongetje dat eerst niets aan wilde raken en een paar jaar later met een liedje over sneeuw met watjes zat te spelen, of aan het bellenblazen was, of met zachte veertjes speelde. Het viel me op dat er kinderen bij zijn die in het begin direct iets uit de doos moeten en zullen pakken en later veel beter op ‘hun beurt’ kunnen wachten. Kinderen hebben duidelijke voorkeur voor gitaar, accordeon of een voorwerp die aan een liedje is gekoppeld.

Benadering

Wat betekent dit nu in de praktijk voor een kind met Angelman syndroom? Het verschilt weinig met hoe ik het met andere kinderen doe. Mijn benadering blijft hetzelfde, de structuur, het kiezen, maar ook de muziekbeleving van de kinderen zelf! Waar ik wel op let is om vooral samen aan de gang te gaan. Veel spullen gaan natuurlijk het liefst naar de mond! Het is de kunst om juist te proberen ook de handen te laten ontdekken en ervaren. Als ik met één van de andere kinderen bezig ben, of een liedje aan zingen, springt de groepsleiding hier prima op in; een groot voordeel dat je dit met elkaar doet.

Conclusie

Kortom: muziek doet erg goed, voor mij is muziek de meest bijzondere manier om met de kinderen op het KDC te (mogen) werken.

Yvonne van der Hoorn